Wij noemen ons elke dag crew. Maar wat zégen we dan eigenlijk?
Crew hier, crew daar. Crew catering, crew parking, crewshirt, local crew. Het woord zit zo diep in onze sector gebakken dat niemand er nog bij stilstaat. Tot je het opzoekt. Want de oorsprong van "crew" is niet zomaar een leuk weetje: het is zowat de perfecte samenvatting van wat wij doen.
Dit is deel zes in de reeks over de verhalen achter alledaagse crewwoorden en crewmateriaal, na de nadar, de ty-rap, de gaffa, de stagehand en de mojo.
Het korte antwoord: crew betekent "aangroei"
De stamboom van het woord gaat zo, van oud naar nieuw:
- Latijn: crescere. Groeien, aangroeien, toenemen.
- Oudfrans: creue. Letterlijk "de aangroei": een toename, een versterking, extra volk.
- Middelengels: crue of crewe. Overgenomen uit het Frans, met één heel specifieke betekenis: een groep soldaten die als versterking gestuurd wordt.
De oudste gekende vermelding staat in de Engelse parlementsrollen van 1455. Daar gaat het over de lonen van driehonderd man die iemand als "Crue" toegewezen krijgt, boven op zijn gewone bezetting. Extra mannen dus, om een klus geklaard te krijgen die de vaste ploeg alleen niet aankon.
Lees die zin nog eens. De allereerste crew uit de geschiedenis was ingehuurde versterking. Zes eeuwen later is dat woord via een lange omweg exact op de festivalwei beland, met exact dezelfde betekenis. Daar kan geen marketingbureau tegenop.
Van soldaten naar matrozen naar het podium
De betekenis schoof daarna stap voor stap op:
- Rond 1570 kon "crew" al eender welke groep mensen zijn. Dichters als Spenser schreven over "a noble crew of Lordes and Ladies": een gezelschap edellieden. Chic volk, ook al crew.
- Rond 1690 kreeg het woord de twee betekenissen die het nooit meer kwijtraakte: een ploeg die samen aan één werk bezig is, en specifiek de bemanning van een schip.
En daar komt de cirkel rond. Want zoals je in de blogpost over de stagehand kon lezen, waren het matrozen die tussen twee vaarseizoenen in de theaters gingen werken. Zij brachten hun touwen, hun katrollen én hun woordenschat mee: rigging, deck, en dus ook crew. Van het schip naar de schouwburg, van de schouwburg naar de rock-'n-roll, en van daar naar elk festival ter wereld.
De familie van crew: crescendo, croissant en... rekruteren
Het mooiste aan etymologie is de familie die je ontdekt. Alles wat van dat Latijnse crescere (groeien) komt, is taalkundig verwant aan crew. En dat is een indrukwekkend rijtje:
- Crescendo. Muziek die aangroeit in volume. De lichtjockey die de show laat zwellen en de stagehand die het podium bouwde: taalkundig neven.
- Croissant. Genoemd naar de wassende maan, "la lune croissante". De maan die groeit. Jouw ontbijtkoffiekoek op de bouwdag is dus letterlijk familie van het woord op je crewshirt.
- Increase en decrease. Aangroeien en afnemen.
- Concreet en creatie. Ook uit dezelfde wortel gegroeid: wat "samen gegroeid" is (concrescere) en wat "tot stand gebracht" wordt.
- En de schoonste van allemaal: recruit. Rekruteren komt van het Latijnse recrescere: opnieuw aangroeien. Een rekruut is letterlijk "nieuwe aangroei" voor een ploeg.
Crew en rekruteren zijn dus broer en zus. Wie crew rekruteert, doet taalkundig twee keer hetzelfde: aangroei laten aangroeien. Wij wisten het zelf niet toen we eraan begonnen, maar Hands 4 Events is een pleonasme met een BTW-nummer.
Waarom dit meer is dan een weetje
Er zit een gedachte in dit verhaal die ik graag meegeef aan iedereen die bij ons start.
Crew betekent niet "de mensen die het vuile werk doen". Crew betekent, al sinds 1455, de versterking die erbij komt om iets mogelijk te maken dat anders niet lukt. De vaste ploeg van een venue kan geen arena ombouwen in één nacht. Een toerende productie kan niet in elke stad veertig man meebrengen. Dáárvoor bestaat crew: je komt erbij, je maakt het geheel sterker, en als het werk gedaan is, ben je weer weg.
Geen aanhangsel. Versterking. Da's een woord om fier op te zijn.
Een paar leuke weetjes
- De crew cut komt van roeiers. Het kortgeschoren kapsel duikt op in 1938 en is genoemd naar de roeiploegen ("crews") van Harvard en Yale, die het droegen. Van de riemen naar de kazerne naar de kapper.
- Milton en Spenser schreven al over crews. Het woord staat in de Faerie Queene (1590) én in Paradise Lost (1667). Crew heeft dus meer literaire adelbrieven dan menig chic woord.
- In het Frans bestaat "crue" nog altijd. Het betekent er vandaag "het wassen van een rivier", hoogwater dus. Als de Maas "en crue" staat, groeit ze aan. Zelfde woord, zelfde idee.
- Toevallig? "Cru" van wijn is ook familie. Een grand cru is letterlijk "wat gegroeid is" op een bepaalde plek. Crew op de wei, grand cru in het glas: allebei kinderen van crescere.
Volgende keer dat je je crewshirt aantrekt, weet je wat er eigenlijk op staat: versterking, al zeshonderd jaar lang. Draag het ernaar.